Kiến thức phong thủy

Lễ Hội Đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn: Nét Đẹp Tâm Linh Xứ Lạng

Đã đăng trên bởi Thầy Quang Minh

Lạng Sơn, vùng đất biên cương hùng vĩ, không chỉ được biết đến với cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp mà còn nổi tiếng bởi những giá trị văn hóa, tín ngưỡng lâu đời. Trong số đó, lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn là một điểm nhấn văn hóa tâm linh đặc sắc, thu hút đông đảo du khách và người dân địa phương mỗi độ xuân về, thể hiện sâu sắc đời sống tinh thần của cộng đồng.

Nguồn Gốc Lịch Sử và Ý Nghĩa Sâu Sắc của Lễ Hội

📑 Mục lục

Dòng sông Kỳ Cùng nổi tiếng là con sông duy nhất ở miền Bắc Việt Nam chảy ngược, mang theo những huyền tích và di tích độc đáo của xứ Lạng. Đền Kỳ Cùng, tọa lạc bên bờ Bắc của dòng sông, được xây dựng từ thời Hậu Lê, ban đầu thờ Thần Giao Long – vị thần cai quản sông nước. Ngày nay, đền thờ Quan lớn Tuần Tranh, một vị thần có công lớn được dân gian tôn kính. Năm 1993, Đền Kỳ Cùng đã được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng Di tích cấp quốc gia.

Sự gắn kết mật thiết giữa Đền Kỳ Cùng và Đền Tả Phủ là trái tim của lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn. Đền Tả Phủ lại là nơi thờ Hán quận công Thân Công Tài, người có công lớn trong việc giải oan cho Quan lớn Tuần Tranh. Mối quan hệ này được truyền tụng qua nhiều thế hệ, hình thành nên một tập tục thờ cúng và tri ân đặc biệt. Chính vì ý nghĩa sâu sắc đó, năm 2015, lễ hội truyền thống này đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị lịch sử và tâm linh to lớn.

Nghi Thức Lễ Hội Đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn Độc Đáo

Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn diễn ra hàng năm từ ngày 22 đến ngày 27 tháng Giêng âm lịch, bao gồm hai phần chính: phần lễ và phần hội. Phần lễ tập trung vào những nghi thức trang trọng, thể hiện lòng thành kính của người dân đối với các vị thần linh và tổ tiên. Các nghi lễ chính bao gồm lễ tế khai hội, nghi thức đón rước long trọng và lễ an vị, lễ tạ ơn.

Đặc biệt, vào đúng giờ Ngọ ngày 22 tháng Giêng, một nghi lễ rước kiệu đặt bát hương Quan lớn Tuần Tranh từ Đền Kỳ Cùng sang Đền Tả Phủ được thực hiện vô cùng trang nghiêm và hoành tráng. Đây không chỉ là một hành động rước tượng trưng mà còn mang ý nghĩa mời Quan lớn Tuần Tranh sang dự hội, tri ân công đức của Hán quận công Thân Công Tài, người đã giúp ngài giải nỗi oan khuất. Nghi thức này đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về văn khấn, lễ vật cúng kính và sự tham gia thành kính của hàng trăm người dân. Đến ngày 27 tháng Giêng, bát hương Quan lớn Tuần Tranh lại được rước về lại Đền Kỳ Cùng, kết thúc chuỗi nghi lễ linh thiêng.

Nghi lễ rước kiệu truyền thống bát hương Quan lớn Tuần Tranh trong Lễ hội đền Kỳ Cùng - Tả Phủ Lạng SơnNghi lễ rước kiệu truyền thống bát hương Quan lớn Tuần Tranh trong Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn

Phần Hội Sôi Động và Những Trò Chơi Truyền Thống

Bên cạnh các nghi thức tâm linh, lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn còn nổi bật với phần hội sôi động, đậm đà bản sắc văn hóa địa phương. Phần hội bao gồm nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trò chơi dân gian hấp dẫn như cướp đầu pháo, cờ tướng, kéo co, đẩy gậy, võ thuật. Ngoài ra, du khách còn có cơ hội thưởng thức các làn điệu dân ca truyền thống như hát sli, lượn, quan họ và trải nghiệm ẩm thực đặc sắc của xứ Lạng.

Trong số các hoạt động, màn tranh cướp đầu pháo diễn ra vào sáng ngày 27 tháng Giêng là điểm nhấn thu hút sự chú ý của đông đảo người dân và du khách thập phương. Tương truyền, hội Đầu pháo có từ thời Hán quận công Thân Công Tài nhậm chức. Khi giặc cướp quấy nhiễu dân lành, ông đã huy động lực lượng đồn trú cùng nhân dân đánh tan giặc. Sau chiến thắng, ông cho mở hội mừng công vào dịp đầu xuân năm mới, và hội Đầu pháo ra đời từ đó. Theo dân gian, ai tranh được đầu pháo trong ngày hội và mang về thờ tại bàn thờ gia đình sẽ gặp nhiều may mắn, làm ăn phát đạt trong năm đó và những năm về sau. Điều này thể hiện sâu sắc niềm tin tâm linh và khát vọng cầu tài lộc, bình an của người dân.

Màn cướp đầu pháo sôi động tại Lễ hội đền Kỳ Cùng - Tả Phủ Lạng SơnMàn cướp đầu pháo sôi động tại Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn

Nỗ Lực Bảo Tồn và Phát Huy Di Sản Lễ Hội Đền Kỳ Cùng – Tả Phủ

Nhận thức rõ giá trị và tiềm năng của hệ thống di sản văn hóa dọc hai bên sông Kỳ Cùng, trong những năm qua, ngành văn hóa và chính quyền các cấp tại Lạng Sơn đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn cùng các di tích liên quan. Các biện pháp bao gồm cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khu vực di tích, tăng cường công tác quản lý và bảo vệ, cũng như tham mưu lập và thực hiện Đề án bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Công tác tu bổ, phục hồi các di tích như Đền Kỳ Cùng, Đền Cửa Đông, Đền Cửa Tây, Đình Vằng Khắc, Đền Mẫu Thoải đã được chú trọng, gắn liền với việc duy trì các hoạt động tín ngưỡng, văn hóa tâm linh tại các điểm này. Điển hình, vào năm 2018, Đền Kỳ Cùng đã được tu bổ, tôn tạo và mở rộng diện tích từ 285 mét vuông lên 487,3 mét vuông với kinh phí gần 20 tỷ đồng, chủ yếu từ nguồn xã hội hóa.

Từ năm 2019 đến nay, Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch Lạng Sơn đã lồng ghép nhiều hoạt động trong Tuần Văn hóa – Thể Thao và Du lịch, cùng các dự án bảo tồn hoa đào, đua bè mảng gắn với lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn. Đặc biệt, nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng, Sở đã mở các lớp truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể và thành lập các câu lạc bộ bảo tồn di sản tại các địa bàn ven sông Kỳ Cùng. Năm 2023, 10 lớp truyền dạy các làn điệu dân ca như Then, Sli, Lượn, múa sư tử mèo, cùng nghề thêu, dệt truyền thống đã được tổ chức, góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa quý báu cho thế hệ mai sau.

Lễ hội Kỳ Cùng-Tả Phủ: Điểm hẹn văn hóa và tâm linh tại Lạng SơnLễ hội Kỳ Cùng-Tả Phủ: Điểm hẹn văn hóa và tâm linh tại Lạng Sơn

Câu Hỏi Thường Gặp về Lễ Hội Đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn

1. Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn diễn ra vào thời gian nào?

Lễ hội diễn ra hàng năm từ ngày 22 đến ngày 27 tháng Giêng âm lịch, là thời điểm lý tưởng để người dân và du khách cùng nhau cầu mong một năm mới an lành, may mắn.

2. Ý nghĩa chính của lễ hội này là gì?

Lễ hội mang ý nghĩa sâu sắc về tín ngưỡng thờ cúng các vị thần có công với đất nước và nhân dân như Quan lớn Tuần Tranh và Hán quận công Thân Công Tài, đồng thời thể hiện truyền thống “uống nước nhớ nguồn” và sự gắn kết cộng đồng tại Lạng Sơn.

3. Nghi thức “cướp đầu pháo” trong lễ hội có gì đặc biệt?

“Cướp đầu pháo” là một nghi thức mang tính biểu tượng, được tổ chức vào ngày 27 tháng Giêng. Người dân tin rằng, ai giành được đầu pháo sẽ mang lại may mắn, tài lộc và sự phát đạt cho gia đình, bàn thờ tổ tiên trong suốt cả năm.

4. Những vị thần nào được thờ cúng tại Đền Kỳ Cùng và Đền Tả Phủ?

Đền Kỳ Cùng ban đầu thờ Thần Giao Long, sau này thờ Quan lớn Tuần Tranh. Đền Tả Phủ thờ Hán quận công Thân Công Tài. Hai đền này có mối liên kết chặt chẽ trong lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn để tri ân công đức của các vị.

5. Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ đã được công nhận danh hiệu gì?

Năm 2015, lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị văn hóa và tâm linh đặc biệt của nó.

Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ Lạng Sơn thực sự là một bức tranh sống động về văn hóa, lịch sử và tâm linh của người Việt. Nó không chỉ là nơi để bày tỏ lòng thành kính qua các nghi lễ cúng kính và văn khấn mà còn là không gian để cộng đồng gắn kết, gìn giữ và phát huy những giá trị truyền thống quý báu. Với những nỗ lực bảo tồn không ngừng, lễ hội này sẽ mãi là điểm hẹn văn hóa đặc sắc, làm phong phú thêm đời sống tinh thần và bản sắc của xứ Lạng. Xưởng Tượng Gỗ tin rằng việc tìm hiểu và tôn vinh những giá trị văn hóa này giúp chúng ta thêm trân trọng những di sản mà cha ông để lại.