Kiến thức phong thủy

Khám phá Lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn: Nét đẹp văn hóa tâm linh

Đã đăng trên bởi Thầy Quang Minh

Dòng sông Kỳ Cùng huyền thoại chảy ngược, không chỉ là một biểu tượng địa lý độc đáo của Xứ Lạng mà còn là nơi gắn liền với những truyền thuyết, di tích và các lễ hội độc đáo. Trong số đó, lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn nổi bật như một điểm hẹn văn hóa tâm linh quan trọng, thu hút đông đảo du khách và người dân địa phương. Lễ hội này không chỉ là dịp để người dân thể hiện lòng thành kính mà còn là không gian để gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của vùng đất biên cương.

Nguồn gốc và Ý nghĩa Lễ hội Kỳ Cùng – Tả Phủ

📑 Mục lục

Lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn, hay còn gọi là lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ, là một trong những di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, mang đậm dấu ấn lịch sử và tín ngưỡng của người dân Lạng Sơn. Đền Kỳ Cùng, tọa lạc bên bờ Bắc sông Kỳ Cùng, được xây dựng từ thời Hậu Lê, ban đầu thờ Thần Giao Long (thần sông Kỳ Cùng), sau này thờ Quan Lớn Tuần Tranh. Trong khi đó, đền Tả Phủ thờ Hán Quận Công Thân Công Tài, vị tướng có công lớn trong việc giữ gìn an ninh và giải oan cho Quan Lớn Tuần Tranh.

Mối liên hệ sâu sắc giữa hai ngôi đền và hai vị thần này đã tạo nên một lễ hội truyền thống độc đáo, thể hiện lòng biết ơn và sự gắn kết cộng đồng. Năm 1993, đền Kỳ Cùng được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích cấp quốc gia. Đến năm 2015, lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ chính thức được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị và tầm quan trọng của nó trong đời sống tinh thần của người dân Việt Nam.

Sự tích Quan Lớn Tuần Tranh và Hán Quận Công Thân Công Tài

Để hiểu rõ hơn về ý nghĩa của lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn, không thể không nhắc đến truyền thuyết về Quan Lớn Tuần Tranh và công lao của Hán Quận Công Thân Công Tài. Tương truyền, Quan Lớn Tuần Tranh bị hàm oan và phải chịu kiếp lưu đày. Nhờ có sự minh oan của Hán Quận Công Thân Công Tài, oan khuất của ông được giải tỏa. Để báo đáp công ơn này, hàng năm, trong dịp lễ hội Kỳ Cùng – Tả Phủ, bát hương của Quan Lớn Tuần Tranh được rước từ đền Kỳ Cùng sang đền Tả Phủ để cùng dự hội và tạ ơn vị Hán Quận Công đã giúp đỡ.

Chính mối liên hệ tâm linh này đã tạo nên sự gắn kết chặt chẽ giữa hai di tích, dù là hai ngôi đền riêng biệt nhưng lại cùng chung một lễ hội lớn. Đây là minh chứng cho truyền thống uống nước nhớ nguồn, tôn vinh những người có công với đất nước và bảo vệ lẽ phải, một giá trị cao đẹp trong văn hóa tâm linh của người Việt. Lễ hội không chỉ là nghi thức mà còn là câu chuyện sống động được kể lại qua các thế hệ.

Diễn biến và Các nghi thức đặc sắc tại Lễ hội

Lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn diễn ra hàng năm từ ngày 22 đến ngày 27 tháng Giêng âm lịch, bao gồm cả phần lễ và phần hội. Phần lễ chính tập trung vào hai ngày 22 và 27 tháng Giêng, với các nghi thức như tế khai hội, đón rước, an vị và lễ tạ. Đây là những nghi thức trang trọng, thể hiện lòng thành kính của người dân đối với các vị thần linh, cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.

Đúng vào giờ Ngọ ngày 22 tháng Giêng, nghi lễ rước kiệu đặt bát hương của Quan Lớn Tuần Tranh từ đền Kỳ Cùng sang đền Tả Phủ được thực hiện một cách trang nghiêm và long trọng. Đây là một trong những khoảnh khắc linh thiêng nhất của lễ hội, thu hút sự chú ý của hàng ngàn người dân và du khách. Đến ngày 27 tháng Giêng, lễ rước Quan Lớn Tuần Tranh trở về đền Kỳ Cùng được tiến hành, khép lại phần lễ của lễ hội.

Nghi lễ rước kiệu bát hương trong lễ hội Kỳ Cùng Lạng SơnNghi lễ rước kiệu bát hương trong lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn

Nghi Lễ Rước Kiệu và Hội Tranh Đầu Pháo

Bên cạnh phần lễ nghi trang trọng, phần hội của lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn còn mang đến nhiều hoạt động văn hóa, thể thao sôi nổi và hấp dẫn. Các trò chơi dân gian như cướp đầu pháo, cờ tướng, kéo co, đẩy gậy, võ thuật, cùng với các hoạt động biểu diễn văn nghệ như hát sli, lượn, quan họ… đã tạo nên một không khí lễ hội tưng bừng, tràn ngập sắc màu văn hóa. Đặc biệt, hội tranh đầu pháo là một nghi thức không thể thiếu và được xem là điểm nhấn đặc sắc nhất, diễn ra vào sáng ngày 27 tháng Giêng tại sân đền Tả Phủ.

Theo truyền thuyết, hội Đầu Pháo có nguồn gốc từ thời Hán Quận Công Thân Công Tài. Tương truyền, khi nhậm chức Tả đô đốc, ông đã cùng nhân dân đánh tan giặc cướp, bảo vệ cuộc sống bình yên. Sau chiến thắng, ông đã cho mở hội mừng công vào dịp đầu xuân năm mới, và từ đó hội Đầu Pháo ra đời. Người dân tin rằng, ai tranh được Đầu Pháo mang về nhà sẽ gặp nhiều may mắn, làm ăn phát đạt trong cả năm và những năm sau đó. Đây là một trò chơi mang tính biểu tượng cao, không chỉ đòi hỏi sức mạnh mà còn cả sự nhanh nhẹn và khéo léo.

Cảnh tranh đầu pháo sôi động tại lễ hội Kỳ Cùng Lạng SơnCảnh tranh đầu pháo sôi động tại lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn

Giá trị Văn hóa và Tầm quan trọng của Lễ hội Kỳ Cùng

Lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn không chỉ là một sự kiện tín ngưỡng mà còn là một kho tàng giá trị văn hóa phong phú, góp phần quan trọng vào việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của tỉnh Lạng Sơn. Nó là nơi giao thoa của các hình thức nghệ thuật truyền thống, các trò chơi dân gian, và đặc biệt là tinh thần đoàn kết cộng đồng. Thông qua các hoạt động trong lễ hội, những giá trị về lịch sử, truyền thuyết và đạo lý được truyền tải một cách sinh động đến các thế hệ.

Nhận thức rõ vai trò và tiềm năng của hệ thống di sản văn hóa dọc hai bên sông Kỳ Cùng, ngành văn hóa và chính quyền các cấp tại Lạng Sơn đã triển khai nhiều giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị. Các hoạt động như cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khu vực di tích, thực hiện công tác quản lý, bảo vệ di tích, hay lập Đề án bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ đều được chú trọng. Việc tu bổ, phục hồi các di tích như đền Kỳ Cùng, đền Cửa Đông, đền Cửa Tây, đình Vằng Khắc cũng được thực hiện song song với việc duy trì các hoạt động tín ngưỡng, văn hóa tâm linh.

Năm 2018, đền Kỳ Cùng đã được tu bổ, tôn tạo và mở rộng diện tích từ 285 mét vuông lên 487,3 mét vuông với kinh phí gần 20 tỷ đồng, chủ yếu từ nguồn xã hội hóa. Từ năm 2019 đến nay, Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch Lạng Sơn đã lồng ghép nhiều hoạt động trong Tuần Văn hóa – Thể thao và Du lịch, cùng với việc tổ chức đua bè mảng gắn với lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn, trồng hoa đào ven sông. Đồng thời, các lớp truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể như hát then, sli, lượn, múa sư tử mèo, nghề thêu, dệt truyền thống cũng được mở rộng, với 10 lớp được tổ chức chỉ riêng trong năm 2023. Những nỗ lực này không chỉ nâng cao nhận thức cộng đồng mà còn đảm bảo sự kế thừa và phát triển của di sản văn hóa quý báu này.

Tổng quan lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn và đền Tả PhủTổng quan lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn và đền Tả Phủ

Lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn là một bức tranh sống động về văn hóa, lịch sử và tâm linh của vùng đất Xứ Lạng. Nó không chỉ là dịp để người dân thể hiện lòng thành kính, cầu mong những điều tốt đẹp mà còn là cơ hội để du khách thập phương khám phá những nét đẹp truyền thống độc đáo, hòa mình vào không khí sôi động của lễ hội. Việc gìn giữ và phát huy giá trị của lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn là trách nhiệm chung, góp phần làm phong phú thêm kho tàng di sản văn hóa Việt Nam. Với những giá trị mà lễ hội mang lại, Xưởng Tượng Gỗ tin rằng việc tìm hiểu về các nghi thức cúng kính, văn khấn tại lễ hội sẽ giúp bạn có cái nhìn sâu sắc hơn về phong tục của người Việt.

Câu hỏi thường gặp về Lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn (FAQs)

Lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn là gì?

Lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn là một trong những lễ hội truyền thống lớn và quan trọng nhất của tỉnh Lạng Sơn, được tổ chức hàng năm tại khu vực đền Kỳ Cùng và đền Tả Phủ. Đây là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, tôn vinh các vị thần linh, đặc biệt là Quan Lớn Tuần Tranh và Hán Quận Công Thân Công Tài, thể hiện nét đẹp văn hóa và tín ngưỡng của người dân Xứ Lạng.

Lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn diễn ra vào thời gian nào?

Lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn thường diễn ra từ ngày 22 đến ngày 27 tháng Giêng âm lịch hàng năm. Trong đó, các nghi lễ chính tập trung vào ngày 22 (lễ rước bát hương từ đền Kỳ Cùng sang đền Tả Phủ) và ngày 27 (lễ rước trở về và hội tranh đầu pháo).

Những hoạt động chính trong lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn là gì?

Lễ hội bao gồm hai phần chính là phần lễ và phần hội. Phần lễ có các nghi thức trang trọng như tế khai hội, rước kiệu bát hương, lễ an vị và lễ tạ. Phần hội sôi nổi với các trò chơi dân gian như cướp đầu pháo, cờ tướng, kéo co, đẩy gậy, võ thuật, cùng các tiết mục văn nghệ truyền thống như hát sli, lượn, quan họ.

Tại sao “tranh đầu pháo” lại quan trọng trong lễ hội?

Tranh đầu pháo là một trong những hoạt động đặc sắc và được mong đợi nhất của lễ hội Kỳ Cùng Lạng Sơn. Người dân tin rằng, ai giành được Đầu Pháo và mang về nhà sẽ gặp nhiều may mắn, tài lộc, làm ăn phát đạt trong suốt cả năm và những năm về sau. Đây không chỉ là một trò chơi mà còn mang ý nghĩa cầu phúc, cầu lộc cho gia đình và dòng tộc.

Đền Kỳ Cùng và đền Tả Phủ thờ ai?

Đền Kỳ Cùng ban đầu thờ Thần Giao Long (thần sông Kỳ Cùng), sau này thờ Quan Lớn Tuần Tranh. Đền Tả Phủ thờ Hán Quận Công Thân Công Tài, người đã có công giải oan cho Quan Lớn Tuần Tranh. Mối liên hệ giữa hai vị thần này đã tạo nên sự đặc biệt cho lễ hội Kỳ Cùng – Tả Phủ.